معرفی مرکز

تاریخچه، اهداف و دست آوردهای مرکز

تاریخچه

پیرو تصویب ماده ۱۸۷ قانون برنامه سوم توسعه در سال۱۳۷۹ و به منظور اعمال حمایت‌های لازم حقوقی و تسهیل دستیابی مردم به خدمات قضائی و حفظ حقوق عامه، این اختیار به قوه قضائیه اعطا شد که نسبت به تائید صلاحیت فارغ‌التحصیلان رشته حقوق جهت صدور مجوز تاسیس مؤسسات مشاور حقوقی برای آنان و تائید صلاحیت کارشناسان رسمی دادگستری اقدام نماید. همچنین مقرر شد که حضور مشاوران مذکور در محاکم دادگستری و ادارات و سازمان‌های دولتی و غیردولتی برای انجام امور وکالت متقاضیان مجاز خواهد بود.

به منظور اجرای تکالیف مندرج در این ماده، اوایل سال 1380 هیأتی اجرایی متشکل از مرحوم آیت‌اله مرعشی (رئیس)، آیت‌اله رئیسی (نایب رئیس)، دکتر جمالو، حجت‌الاسلام احمدی شاهرودی و دکتر محمدعلی حجازی (دبیر) ذیل معاونت قضایی قوه قضائیه تشکیل شد و پیرو حکم مقرر در ماده مذکور، اولین آزمون وکالت در پاییز سال 1380 از سوی قوه قضائیه برگزار گردید.

حضرت آیت‌اله شاهرودی رئیس اسبق و فقید قوه قضائیه نیز آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۸۷ قانون برنامه سوم توسعه را در تاریخ 1381/06/13 تصویب و ابلاغ کرد. رئیس قوه قضائیه در ماده 4 آیین نامه مذکور، به موجب اصل 158 قانون اساسی در راستای ایجاد تشکیلات لازم جهت اجرای وظایف مصرح در اصل 156 قانون اساسی و به منظور احیای حقوق عامه و اجرای اصل 35 قانون اساسی که از مصادیق حقوق عامه می‌باشد، موجبات تشکیل «مرکز امور مشاوران حقوقی، وکلا و کارشناسان قوه قضائیه» را فراهم ساخت و برگزاری آزمون وکالت و کارشناسی رسمی و صدور پروانه برای متقاضیان واجد شرایط را از جمله وظایف آن مرکز تعریف کرد.

 از سوی دیگر طبق بند 13 سیاست‌های کلی امنیت قضایی ابلاغی 28 مهرماه 1381، تعیین ضوابط اسلامی برای وکالت و کارشناسی رسمی از جمله اموری بود که قوه قضائیه نسبت به اجرای آن موظف شده بود. با توجه به این که مهم‌ترین ضوابط وکالت و کارشناسی رسمی ناظر به فرایند صدور پروانه فعالیت و همچنین سازوکارهای نظارتی است، نقش و جایگاه مرکز امور مشاوران حقوقی، وکلا و کارشناسان قوه قضائیه و تداوم فعالیت آن اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد. قابل ذکر است که وجود نهادهایی از قبیل کانون وکلای دادگستری و کانون کارشناسان رسمی دادگستری با توجه به ماهیت کاملاً صنفی آن‌ها و گستره جغرافیایی و موضوعی محدود فعالیت آن‌ها، نمی‌توانست تامین کننده اهداف و ماموریت‌های مذکور در سیاست‌های امنیت قضایی باشد.

 مرکز ابتدا ذیل معاونت قضایی قوه قضائیه تشکیل شد و ریاست هیات اجرایی نیز بر عهده مرحوم حضرت آیت اله مرعشی معاونت قضایی وقت بود. در سال 1385، مرکز به حوزه ریاست قوه قضائیه منتقل شد و ریاست هیات اجرایی نیز بر عهده معاون اول قوه قضائیه نهاده شد. در بازه سال‌های 1383 تا 1385، اداره مترجمین رسمی قوه قضائیه نیز به مرکز الحاق شده بود. دادسرای انتظامی مرکز نیز به منظور تعقیب تخلفات انتظامی وکلا و کارشناسان رسمی عضو مرکز در سال 1385 تشکیل شد. دفاتر استانی هیات مدیره‌های وکلا و کارشناسان رسمی به تدریج از سال 1385 با اختیارات محدود تشکیل شدند و انجام برخی از امور اعضا را بر عهده داشتند.

در ادامه فعالیت مرکز، دامنه صلاحیت‌های آن توسعه پیدا کرد و به موجب ماده 32 آیین‌نامه اجرایی «قانون حمایت از خانواده مصوب 1391 مجلس شورای اسلامی» مصوب رئیس قوه قضائیه در سال 1393 نیز ساماندهی امور مشاوران خانواده نیز بر عهده مرکز نهاده شد. آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۸۷ قانون برنامه سوم توسعه در 1397/11/27 مورد بازنگری قرار گرفت و به موجب آن مرکز از نظر اداری، مالی و استخدامی به یک شخصیت حقوقی مستقل تبدیل شد و نام آن به «مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده» تغییر یافت. به موجب آیین‌نامه مذکور، هیات نظارت به منظور سیاستگذاری، نظارت و تنظیم خط مشی مرکب از معاون اول قوه قضائیه (به عنوان رئیس هیات)، رئیس حوزه ریاست قوه قضائیه، معاون منابع انسانی قوه قضائیه، معاون قضایی قوه قضائیه، دادستان انتظامی قضات، یکی از قضات عالی رتبه دارای پایه قضایی 9 به بالا با تعیین رئیس قوه قضائیه و رئیس مرکز تشکیل شد. همچنین پیرو برخی اختلاف برداشت­ها در مبنای قانونی صدور مجوز موسسات حقوقی، به موجب رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 19 آذرماه 1398، و مستفاد از ماده 187 قانون برنامه سوم توسعه، تاسیس و ثبت موسسات حقوقی برای آن دسته از فارغ‌التحصیلان حقوق که فاقد پروانه وکالت از کانون وکلای دادگستری هستند، منوط به اخذ مجوز از مرکز شد.

تاریخ

رویداد

تشریح

1380

تشکیل هیات اجرایی ماده 187 ذیل معاونت قضایی قوه قضائیه

به منظور اجرای تکالیف مندرج در این ماده، اوایل سال 1380 هیأتی اجرایی متشکل از مرحوم آیت‌اله مرعشی (رئیس)، آیت‌اله رئیسی (نایب رئیس)، دکتر جمالو، حجت‌الاسلام احمدی شاهرودی و دکتر محمدعلی حجازی (دبیر) ذیل معاونت قضایی قوه قضائیه تشکیل شد. ریاست هیات اجرایی از سال 1383 تا 1385 بر عهده دکتر جمشیدی  بود.

1381

تشکیل مرکز ذیل معاونت قضایی قوه قضائیه

  «مرکز امور مشاوران حقوقی، وکلا و کارشناسان قوه قضائیه»، پیرو حکم مقرر در ماده 187 و به موجب آیین نامه اجرایی آن ابلاغی 1381/6/13 رئیس قوه قضائیه،  در سال 1381 ذیل معاونت قضایی قوه قضائیه و تحت نظارت هیات اجرایی تاسیس و  دکتر محمدعلی حجازی به عنوان رئیس مرکز منصوب شد.

1383

الحاق اداره مترجمین رسمی قوه قضائیه به مرکز

در بازه زمانی 1383 تا 1385، اداره مترجمین رسمی قوه قضائیه به مرکز الحاق شد.

1385

انتقال مرکز به حوزه ریاست قوه قضائیه

مرکز در سال 1385، به ذیل حوزه ریاست قوه قضائیه منتقل شد و معاون اول قوه قضائیه به عنوان رئیس هیات اجرایی تعیین شد.

1385

تشکیل دفاتر استانی هیات مدیره‌های وکلا و کارشناسان رسمی

با افزایش تعداد وکلا و کارشناسان رسمی عضو مرکز و همچنین ضرورت تمرکز زدایی و مشارکت اعضا در مدیریت امور از سال 1385 به تدریج دفاتر استانی هیات مدیره با اختیارات نسبتا محدود تشکیل شد.

1386

تشکیل دادسرای انتظامی مرکز

تخلفات وکلا و کاشناسان عضو مرکز طی سال‌های 1383 و 1384 عموما به صورت داخلی رسیدگی می شد و تصمیم نهایی توسط هیات اجرایی یا رئیس مرکز اتخاذ می‌شد. با افزایش تعداد وکلا و کارشناسان رسمی عضو مرکز، در تاریخ 1386/04/24 «دستورالعمل اجرایی تبصره ماده 27 آئین نامه اجرایی ماده 187 قانون برنامه سوم توسعه» از سوی رئیس قوه قضائیه ابلاغ شد و به موجب آن و به منظور رسیدگی به تخلفات انتظامی وکلا و کارشناسان قوه قضائیه و اعمال مجازتهای انتظامی دادسرا و دادگاه انتظامی تشکیل گردید. دادسرای انتظامی مرکز در ابتدا متشکل از 4 شعبه دادیاری بود.

1388

انتصاب یکی از قضات دیوان عالی کشور به عنوان رئیس مرکز

در سال 1388 و با انتصاب آیت‌اله آملی لاریجانی به ریاست قوه قضائیه، دکتر مومنی دادستانی انتظامی وقت مرکز و از قضات دیوان عالی کشور به ریاست مرکز منصوب شدند.

1398

انتصاب یک حقوقدان به ریاست مرکز

رئیس مرکز قبل از اصلاح آیین‌نامه  اجرایی ماده 187 از بین قضات انتخاب می‌شد. اما به موجب آیین‌نامه اجرایی ابلاغی 27 بهمن ماه 1397 رئیس قوه قضائیه، رئیس مرکز از بین حقوقدانان انتخاب می‌شود. در همین راستا و در سال 1398 با انتصاب آیت‌اله رئیسی به ریاست قوه قضائیه، دکتر علی بهادری جهرمی به ریاست مرکز منصوب شدند.

1398

تغییر دفاتر هیات مدیره‌های استانی به مراکز استانی وکلای قوه قضائیه و کارشناسان رسمی دادگستری

در دوره جدید ریاست مرکز با توجه به تغییر ماهیت مرکز، دفاتر استانی هیات مدیره های استانی تقویت و وظایف واختیارات آن‌ها افزایش پیدا کرد و به عنوان مراکز مستقل استانی تمشیت امور اعضا را بر عهده گرفتند.

مراکز استاني  دارای شخصیت حقوقی مستقل و غیردولتی بوده و به استناد بند (ب) ماده 1 قانون «ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد»  از نظر ماهیت، نهاد حرفه‌ای عهده دار خدمات عمومی محسوب می‌شوند.

 

 

دکتر محمدعلی حجازی به عنوان اولین رئیس مرکز از سوی حضرت آیت‌اله هاشمی شاهرودی رئیس قوه قضائیه در سال 1381 منصوب شد. پس از انتصاب حضرت آیت‌اله آملی لاریجانی به ریاست قوه قضائیه، دکتر عبدالرضا مومنی که از سال 1385 سمت دادستان انتظامی مرکز را عهده‌دار بود، به عنوان دومین رئیس مرکز در سال 1388 منصوب شد و قریب به ده سال مدیریت مرکز را بر عهده داشت. دکتر علی بهادری جهرمی رئیس سابق سازمان بسیج حقوقدانان و عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس در 16 اردیبهشت ماه 1397 به عنوان سومین رئیس مرکز برای مدت سه سال از سوی آیت‌اله رئیسی، رئیس قوه قضائیه به این سمت منصوب شد.